آسیبهای ناشی از نور آفتاب بر کوهنوردان:

تالیف: دکتر فرید عباسی دزفولی

عضو انجمن پزشکی کوهستان ایران

انجمن پزشکی کوهستان ایران: گرچه حیات بر روی کره خاکی مدیون تابش خورشید است اما این همه ماجرا نیست همین پرتوهای مفید در بافتهای بدن نفوذ می کنند و با آسیب رساندن و تخریب بافتهای بدن رد پای خود را برای همیشه در بدن انسان باقی می گذارند. این آسیبها بخصوص در کسانی که بیشتر در معرض تابش اشعه آفتاب هستند ( مانند کشاورزان ، اسکی بازان ، کوهنوردان و...) بیشتر دیده می شود و این دسته بیشتر به مراقبت در برابر آفتاب نیازمندند.

نور خورشید از دو قسمت مرئی و نامرئی تشکیل شده است که سهم هرکدام از کل تابش این گوی آتشین 50% است.نور نامرئی به دو قسمت مادون قرمز و ماورا بنفش تقسیم می شود که اشعه ماورا بنفش نیز بر اساس طول موج به سه گروه A ،B و C تقشیم می شود.

گرچه اشعه مادون قرمز نیز برای بدن مضر است  اما متهم اصلی در آسیبهای ناشی از نور آفتاب اشعه ماورا بنفش است که علی رغم اینکه درصد کمی از اشعه خورشید را تشکیل می دهد بیشترین ضرر را برای بدن دارد.

اشعه فرا بنفش بر اساس طول موج به سه نوع A,B,C  تقسیم می شود:

UVA:  این نوع طول موج و نفوذ بیشتری دارد و از شیشه ها می گذرد .و مقدار آن تقریبا 20 برابر نوع B است.بیشتر باعث برنزه شدن و کمتر باعث سوختگی و قر مزی میشود اما باعث افزایش تاثیر سرطان زایی UVB می شود.

 UVB: که باعث آفتاب سوختگی می شود مضر ترین نوع اشعه موجود در جو برای پوست است که بیشترین تابش را در تابستان دارد ، توسط یخ و برف منعکس می شود و توسط شیشه جذب می شود.

 UVC: که تقریبا به طور کامل توسط لایه ازن جذب می شود.

 هرچه طول موج کمتر باشد اشعه خطرناک تر است.

الف )آسیب های ناشی از نور آفتاب :

پرتوهای آفتاب در پوست و بافتهای بدن نفوذ می کنند و با تشکیل رادیکالهای آزاد اکسیژن باعث آسیب و تخریب سلولها می شوند ادامه این تخریبها در دراز مدت باعث تغیر شکل و گاه سرطانی شدن سلولها می شوند. آسیب های مهم ناشی از آفتاب را می توان اینچنین بیان کرد:

) آفتاب سوختگی

2)  چین و چروک و پیری پوست

3)  ایجاد و تسهیل ابتلا به سرطانهای پوست

4)  آسیب به مو

5)   آسیب به چشم

6)   تشدید بعضی از بیماریها

7)   ایجاد گرمازدگی

همانگونه که می بینید مهمترین و خطرناک ترین تاثیر نور خورشید زمینه سازی ایجاد سرطان  پوست است .آثار اشعه ماورابنفش بتدریج در مواجهه های کوتاه و مداوم طی زندگی جمع شده وباعث آسیب دراز مدت بافتهای بدن و افزایش ریسک ابتلا به سرطان می شود. این آسیبها بخصوص برای کسانی که بطور مداوم در معرض مقادیر اندک اشعه قرار دارند بسیار بیشتر است.

نکاتی مفید در استفاده از عینک آفتابی در ورزش کوهنوردی:

انجمن پزشکی کوهستان ایران: استفاده از عینک‌های آفتابی  به عنوان یک ضرورت و حفظ سلامت چشم‌ها مطرح شده است . محافظت چشم در مقابل نور شدید آفتاب و اشعه فرابنفش موجود در آن بسیار مهم است. استفاده از عینک آفتابی مناسب در شرایطی که نور آفتاب شدید است، باعث بهتر شدن دید و پیشگیری از صدمه به عدسی و شبکیه چشم می‌شود. استفاده از عینکهای تقلبی نه تنها این خاصیت را ندارند بلکه سبب بسیاری از عوارض چشمی‌می‌شوند که از آن جمله می‌توان، کاهش بینایی، آب مروارید و بیماری شبکیه را نام برد.

در نور شدید، چشم احساس خستگی و کاهش دید رنگی می‌کند. در صورتی که چشم‌ها بدون محافظ هر روز برای ساعات طولانی در نور آفتاب به سر برد احتمال ابتلا به آب مروارید بسیار افزایش می‌یابد.

توصیه های لازم در مورد انتخاب عینک آفتابی

۱- افرادی که در حال اسکی کردن، حمام آفتاب گرفتن و کوهنوردی در ارتفاعات هستند باید حتماً از عینک آفتابی استفاده کنند. برای اینگونه محیط‌ها عینک‌هایی لازمند که فقط ۱۲ ـ ۸ درصد نور را از خود عبور دهند.

۲ ـ عینکهای رنگی متمایل به سبز و قهوه ای به علت مختل کردن طیف رنگ ، مضر هستند . البته برای افرادی که می‌خواهند به مدت طولانی رانندگی کنند ، توصیه می‌شود از عینکهای قهوه ای استفاده کنند ، چرا که این عینکها نور آبی آسمان را کاهش وحدت بینایی را افزایش می‌دهند، لذا برای مصارف روزمره توصیه به استفاده از این رنگ نمی‌شود .

 ۳ -اگر پشت فرمان می‌نشینید توصیه می‌شود که از عینکهای آفتابی سبز رنگ استفاده نکنید چرا که تشخیص نور قرمز و زرد را مختل می‌کند و از این نظر مناسب نیستند. به عنوان یک اصل بدانید که بهترین رنگ برای عینکهای آفتابی در وهله اول خاکستری و پس از آن قهوه ای است.
۴ـ  شیشه‌های عینک آفتابی باید مقاومت کافی داشته باشد. پلی کربنات از همه مواد مقاوم تر است.

۵ ـ قاب عینک باید بزرگ باشد تا محافظت کامل در این خصوص صورت گیرد .

۶ – یک عینک آفتابی استاندارد عینکی است که وقتی آن را در مقابل یک صفحه طرح دار تکان می‌دهیم نباید صفحه موجدار تار و کج و معوج دیده شود .

۷ – اگر می‌خواهید بدانید که تیرگی عینک آفتابی شما مناسب است یا نه، در یک اتاق با نور معمولی با عینک آفتابی به آینه نگاه کنید اگر عینک آفتابی شما مناسب باشد نباید چشمان خود را ببینید .

۸ – کودکانی که برای ساعتهای طولانی در زیر نور آفتاب در حال بازی کردن هستند باید از عینکهای مخصوص خودشان استفاده کنند .

۹ – اگر در محل کار خود با اشعه‌های زیاد در تماس هستید، عینک آفتابی جوابگو نخواهد بود لذا توصیه می‌شود عینکهای متفاوت و مخصوص استفاده نمایید (برای مثال در جوشکاری ویا کار با وسائلی که تولید اشعه میکند عینک ویا محافظ های خاصی لازم است )

۱۰ – افرادی که تحت عمل آب مروارید یا لیزیک یا لازک قرار گرفته‌اند باید در مواجهه با آفتاب از عینکهای آفتابی مجاز استفاده کنند .

۱۱- بعضی داروهای پوستی یا چشمی‌حساسیت چشم‌ها را به نور آفتاب بیشتر می‌کند در صورت استفاده از این داروها ( به عنوان مثال کسانی که از قطره های چشمی‌یا قرص داکسی سیکلین استفاده می‌کنند ) باید حتماً از عینک آفتابی استفاده کنند .

۱۲- عینکهای آفتابی با شیشه‌های رفلکس که دارای پوشش آینه‌ای هستند برای مصارف اسکی یا کوهنوردی مناسب می‌باشند .

۱۳- با توجه به هزینه‌های مختلف که روزمره متحمل می‌شوید خرید یک عینک آفتابی استاندارد نه تنها عملی درست و به جا بلکه ضروری می‌باشد . بهای استفاده از عینکهای تقلبی به خطر انداختن سلامتی چشم هایتان می‌باشد .

۱۴ – 

مشکلات چشمی در برنامه های اکسپدیشن  کوه‌نوردی:

انجمن پزشکی کوهستان ایران: اخیرا کارگروه پزشکی کوهستان بر اساس استانداردهای رسمی کمیته پزشکی فدراسیون بین المللی کوه‌نوردی و کوه‌پیمائی، مقاله‌ای مفید را در باب "مشکلات چشمی در اعزام های کوه‌نوردی" جهت استفاده‌ی پزشکان، افراد علاقمند به مسائل پزشکی و مجریان برنامه های کوه‌نوردی وهیمالیانوردی ترجمه کرده است که در ادامه از نظر می‌گذرانید: