مبانی و جستجو و نجات(بخش چهارم):
انجمن پزشکی کوهستان ایران: تا کنون سه بخش از زنجیره مقالات « مبانی جستجو و نجات » نوشته دکتر ابوالفضل جوادی را به خوانندگان گرامی تقدیم کرده ایم. اکنون چهارمین بخش از این مجموعه مقالات را زیر عنوان « تیم های نجات، تئوری جستجو و رفتار گمشدگان » به کوه نوردان و نجاتگران کوهستان تقدیم می کنیم.
تيمهاي جستجو:
در يك رويكرد كلي ، مأموريتها ي جستجو به سه دستهي هوايي ، آبي و زميني تقسيم ميشوند كه طبعاً هر يك ،تيم مناسب خويش را ميطلبد . پس تيمهاي جستجو ميتوانند هوايي ،آبي يا زميني باشند . جستجوي زميني ، بخش بزرگي از مأموريتهاي جستجو را در بر ميگيرد كه ميتواند در محدوده شهر يا طبيعت باشد. جستجوي شهري با سگ ، توسط تيمي مركب از يك سگ و يك مربي انجام ميگيرد . جستجوي شهري الكترونيك نيز نياز به تيمي مركب از يك جستجو گر و يك زندهياب آوار دارد . براي جستجو در طبيعت ، تيمهاي جستجوي سريع و خطي وجود دارند . تيم سريع نخستين تيم جستجو است كه به منظور افزايش سرعت كار ، از طرح عملياتي استاندارد یا SOP ( Standard Operation Plan)استفاده ميكند . تيم خطي ، آخرين انتخاب براي يافتن سوژه است و بخاطر نفرات زياد، معمولا آثار سوژه را از بين ميبرد . « تيم همسان » شامل تعدادي از منابع يكسان جستجو ( مثلاً سگهاي بهمن و مربيان آنها ) است كه شبكه ارتباطي و فرمانده واحد دارند . «تيم مشترك » شامل تعدادي از منابع مختلف جستجو ( مثلاً سگ ، رد زن ،بالگرد ، موتوسوار و...) است .
تيمهاي نجات :
در يك رويكرد كلي، مأموريتهاي نجات در سه حيطه سطح، عمق و ارتفاع انجام می گیرند كه طبعاً هر يك ،تيم مناسب خويش را ميطلبد. تيمهاي نجات در سطح، كليه ماموريت هاي نجات در سطح را كه شامل نجات در سطح آبها و خشكي ها مي شود، انجام مي دهند. اين ماموريت ها عموماً ساده و بي نياز از اقدامات پيچيده فني مي باشند. تيم هاي نجات در عمق، بيشتر به اقدامات نجات در اعماق طبيعت مانند غارها و همچنين سازه هاي عميق همچون چاه ها، معدن ها و ... مي پردازند. تيم هاي نجات در ارتفاع نيز ماموريت هاي نجات در ارتفاعات طبيعي و سازه هاي بلند مانند دكلها، برج ها، تله كابين ها و ... را انجام مي دهند. تيم هاي نجات در عمق و ارتفاع، ويژگي هاي همانندي دارند كه از جمله آنها مي توان به نجات با طناب ( و نه كار با طناب! )، غلبه بر نيروي جاذبه، عملیات در شرايط ناپايدار يا معلق و رويارويي با شرايط دشوار محيطي(سرما، توفان، كولاك و...) اشاره كرد.
تيمهاي جستجو و نجات:
بيشتر ماموريتها، شامل هر دو فرايند جستجو و نجات مي شوند. بنا براين در بيشتر موارد تيم جستجو و تيم نجات به صورت هماهنگ و در قالب يك تيم (تيم جستجو و نجات)عمل مي كنند.
تئوري جستجو:
تئوري جستجو همزمان با جنگ جهاني دوم و بر پايه اصول احتمالات شكل گرفت . اين تئوري اكنون كمال و قوام يافته است و در همه مأموريتهاي جستجو به كارگرفته ميشود. براي درك بهتر تئوري جستجو ، نخست بايد با چند تعريف آشنا شويم :
- احتمال محيط یا POA ( ( Probability of Area: يعني احتمال حضور سوژه در منطقه مورد نظر .
- احتمال سوژه یا POD ( Probability of Detection ) : يعني احتمال پيدا شدن سوژه توسط تيم جستجو ، به شرطی كه سوژه در منطقه جستجو باشد .
- احتمال موفقيت یا POS ( Probability of Success ) : يعني احتمال موفقيت مأموريت جستجو كه برابر با حاصل ضرب احتمال محيط و احتمال سوژه است . مثلاً اگر احتمال حضور سوژه در قسمتي از منطقه كه اكنون در حال جستجوي آن هستيم ۶۰% ( ۶۰% = POA ) و احتمال پيدا كردن وي با فرض حضور درآن منطقه ۹۰% (۹۰% POD = ) باشد ، در اين صورت احتمال موفقيت مأموريت و پيدا شدن سوژه برابر ۵۴% است ( ۵۴% = ۹۰% × ۶۰% = POS). توجه به اين دو نكته بسيار ضروري است :
۱/ اگر منابع مناسب و مؤثري را براي جستجو انتخاب كنيم ، احتمال سوژه افزايش مييابد ودرصورتي كه سوژه در منطقه حضور داشته باشد ، شانس مشاهده او بالا ميرود.
۲/ اگر منطقه عمليات را بخوبي تقسيم كنيم و با اولويت بندي منطقي جستجو نماييم ، احتمال محيط(POA) افزايش مييابد و شانس حضور سوژه درمحل جستجو بيشتر ميشود . بنابراين با محدود كردن و تقسيم بندي درست و متناسب منطقه جستجو و اعزام منابع مناسب جستجو ( جستجو گر ، تجهيزات ، سگ ، خودرو و .... ) در نهايت احتمال موفقيت مأموريت جستجو به حداكثر ميرسد.
رفتار فرد گمشده :
تمامي اطلاعات سودمندي كه در مرحله تحقيق در مورد سوژه گرد آوري ميشود « پرونده سوژه » را تشكيل ميدهد . اين اطلاعات براي ما امكان پيش بيني رفتار سوژه را در منطقه عمليات فراهم ميكند . پيشبيني رفتار سوژه موجب صرفهجويي قابل توجهي در زمان و منابع جستجو ميگردد و احتمال موفقيت مأموريت را بالا ميبرد . براي دست يابي به پيش بينيهاي دقيقتر، افراد گمشده را به روشهاي متعددي رده بندي كردهاند . گمشدگاني كه در هر يك از اين ردهها يا گروهها قرار ميگيرند ، عموماً رفتار يكساني نشان ميدهند .
مهمترين معيارهاي رده بندي يا عوامل موثر بر رفتار سوژه را ميتوان چنين بر شمرد :
- شرايط عمومي فرد گمشده در زمان گم شدن
- عوارض ، خطرات و ويژگيهاي منطقه
- شخصيت عمومي سوژه
- وضعيت آب و هوا در منطقه
- شرايط جسمي و سطح آمادگي سوژه
- ميزان تجارب سوژه در محيطهاي مشابه
ردهبنديهاي زيادي براي گمشدگان وجود دارد ولي گروههاي زير تقريباً در تمامي ردهبنديها مشاهده ميشوند :
- گروه كودكان : كه در صورت گم شدن رفتارهاي مشابهي نشان ميدهند .
- گروه سالمندان : كه رفتارهاي ويژه سن و شرايط جسمي خود را دارند .
- افراد مجرب ( شكارچيان ، كوهنوردان و ... )
- افراد دچار عقب ماندگي ذهني يا اختلالات رواني
- ....






